Door Reint Gaastra 

Veel mensen ervaren vreugde op hun werk: u hebt een moeilijke klus met succes geklaard, uw team heeft een zieke collega weer opgenomen en stap voor stap aan het werk geholpen, uw bedrijf is uit de rode cijfers. Allemaal vreugdevolle momenten. Toch is vreugde op het werk niet vanzelfsprekend. Er wordt veel pijn geleden in organisaties. Mensen lijden door een te hoge werkdruk, door een toenemend gebrek aan aandacht, zitten op de verkeerde stek en ervaren hun werkzaamheden als zinloos.  
De effecten van de vreugdeloosheid worden zichtbaar: een groot deel van de werkzame bevolking lijdt aan burnout-verschijnselen, het ziekteverzuim is nog steeds moeilijk in de hand te houden en managers klagen over ‘slaapwandelende medewerkers’.  

Er is volgens de Delftse HRM-consultant Kees Kouwenhoven dan ook alle aanleiding om vreugdevolle organisaties te creëren. Hij heeft er een concept voor ontwikkeld: ‘De zeven bronnen van arbeidsvreugde’. Medewerkers willen uiteindelijk gewoon plezier in het arbeidzame leven, omdat het leidt tot een meer vervullend bestaan. Maar ook voor het bedrijf is het cruciaal. In de komende periode wint de ‘productiefactor’ arbeidsvreugde dan ook aan belang. Het zorgt voor binding van uw goede mensen aan uw organisatie. En, mensen die met vreugde werken, stralen dit uit naar klanten en versterken daarmee de loyaliteit van klanten.  

Hoe kan arbeidsvreugde worden bevorderd? Daarvoor kijken we eerst naar de betekenis van ‘vreugde’ zoals Van Dale die geeft, namelijk: ‘gewaarwording van innerlijke voldoening’. Daaruit blijkt dat vreugde wel in een collectief kan worden gedeeld, maar dat het toch primair een individuele belevenis is. De sleutel tot vreugde ligt bij het individu! We kennen allemaal wel van die mensen die ‘besloten’ hebben om de rest van hun leven ongelukkig te zijn. ‘Slachtoffers, boze buurmannen, zuurpruimen en azijnpissers.’ In die gevallen kan een bedrijf ‘hoog en laag springen’ om de betrokkene te motiveren, maar dat zal toch niets uithalen.

Niettemin kan ieder persoon erg veel doen om arbeidsvreugde te realiseren. Het begint bij het expliciteren van de eigen wensen. Wat wil ik echt in dit leven, wat zijn mijn diepste verlangens, mijn wensdromen? Veel mensen lijken vergeten te zijn dat dat mag: grenzen doorbreken, groot denken en op zoek gaan naar datgene wat hen levensvreugde geeft. Mensen die weten wat ze willen, beschikken over extra krachten om hun ‘innerlijke voldoening’ in het leven en met name in het werk te manifesteren.
Als men beter weet wat men wil, is het ook van belang dat men verantwoordelijkheid neemt in arbeidssituaties. Breng ik mijn wensen naar voren, neem ik initiatief om de werkomstandigheden te verbeteren, blijf ik in deze organisatie werken? Toen Kees Kouwenhoven als adviseur ooit bij een reorganisatie betrokken was, heeft hij onder meer tegen de medewerkers gezegd: “Iedereen heeft recht op vreugde. Het management heeft besloten deze afdeling anders te organiseren. Als dat voor jou een vreugdeloze situatie wordt, zoek dan een andere werkplek. De organisatie helpt je daarbij als je dat wilt.” Dit voorval illustreert ook dat om vreugde te bereiken soms moeilijke beslissingen nodig zijn, zoals bijvoorbeeld het opzeggen van een baan.

Veel mensen ontlenen arbeidsvreugde aan de samenwerking met collega’s. Samenwerking en collegialiteit kunt u zelf versterken door meer aandacht te geven aan uw collega’s, in te springen als dat nodig is, complimenten te geven als daar aanleiding toe is, knelpunten bespreekbaar te maken. De andere kant van deze medaille is de gevoeligheid die men als individu kan ontwikkelen voor het daadwerkelijk beleven van vreugde. Vreugde is immers een ‘gewaarwording’ en gewaarworden valt te verbeteren. Zo hebben veel mensen moeite met het in ontvangst nemen van complimenten. Vaak begint men zich te ‘verontschuldigen’ in plaats van het compliment vreugdevol in ontvangst te nemen. Wees alert op complimenten en zeg vaker ‘dank je wel’ en u zult vaker waardering krijgen.

Een ander pad naar de vreugdevolle organisatie is het oog hebben voor ‘de gehele mens’, niet alleen voor de handen en het hoofd, maar ook voor het hart. Naast werkkracht gaat het ook om hartskracht. Voorbeelden van ‘hartessenties’ zijn maatjesgevoel, loyaliteit, moed, aandacht, teamspirit en respect. Ook u herkent het verschil tussen de ene serveerster die met persoonlijk genoegen een kopje koffie serveert en de andere die zo efficiënt mogelijk kopjes koffie uitserveert zonder aandacht aan u te besteden. Op dezelfde manier kunnen de kwaliteiten van het hart het werk vreugdevoller voor alle betrokkenen maken.

Managementgoeroe Manfred Kets de Vries trof bij een van zijn onderzoeken naar leiderschap drie meta-waarden aan, namelijk: liefde, betekenis en plezier. Zonder lolbroek te willen zijn, is het voor leiders op alle niveaus van belang om die waarden in hun managementstijl te integreren, maar uiteindelijk gelden ze net zo goed voor iedereen die het persoonlijk leiderschap op zijn werkplek serieus neemt. Ik hoop dat u daar de lol van in ziet.

Mr. Reint Gaastra, directeur training & coaching LEIDERS (www.leiders.nl)

Op de Blog van Mijn ZelfZijn kun je reageren op dit artikel